Deel 4 van 4 · Serie Rijnlands organiseren
“Hoe lang duurt dit?”
Het is vaak een van de eerste vragen die ik krijg als een organisatie de beweging wil maken naar meer eigenaarschap, zelforganisatie of anders samenwerken.
En ik snap die vraag heel goed.
Toen wij als een van de eerste organisaties vanuit de woonzorg die kanteling wilden maken, stelde ik hem waarschijnlijk zelf ook. Misschien niet altijd hardop, maar wel in mijn hoofd. We hadden negen pilotteams. Negen teams waarin we wilden ontdekken hoe het anders kon. Dichter bij de bewoner. Met meer ruimte voor vakmanschap. Minder sturen vanuit controle en meer vanuit vertrouwen.
Ik was een van de aanjagers van die beweging. Vol overtuiging. Vol energie. En eerlijk is eerlijk: ook met de gedachte dat je zo’n verandering ergens wel moest kunnen organiseren. Met een aanpak. Een planning. Fases. Evaluatiemomenten. Een kop en een staart.
Maar zo werkt het dus niet. Dat heb ik daar toen geleerd.
Je kunt deze beweging niet plannen zoals je een verbouwing plant. Je kunt niet zeggen: over drie maanden staat het fundament, over zes maanden zit het dak erop en op die datum leveren we het op.
Want dit is geen project met een opleverdatum. Het is een tocht.
En op zo’n tocht kom je onderweg van alles tegen. Enthousiasme. Verwarring. Oude reflexen. Mensen die ineens opstaan. Mensen die afhaken. Leidinggevenden die ruimte willen geven, maar schrikken als teams die ruimte echt nemen. Teams die eigenaarschap willen, maar ook zoeken naar houvast. Systemen die niet zomaar meebewegen. En patronen waarvan je pas merkt hoe hardnekkig ze zijn als je er middenin staat.
Met die negen pilotteams leerde ik dat verandering niet alleen gaat over een nieuwe werkwijze invoeren. Het gaat over anders kijken. Anders luisteren. Anders vasthouden. Anders loslaten.
En vooral: het gaat over verdragen dat je niet alles vooraf weet.
Dat is misschien wel het eerlijkste antwoord op de vraag hoe lang het duurt. Langer dan je hoopt. Anders dan je plant. En precies zo lang als nodig is om niet alleen het gedrag op de werkvloer te veranderen, maar ook de overtuigingen, reflexen en systemen eromheen.
Inleiding
We zijn gewend om verandering te zien als iets wat je implementeert. Je maakt een plan, je rolt het uit, je vinkt het af. Maar een Rijnlandse cultuur laat zich zo niet maken. Sterker nog, de poging om het uit te rollen is vaak juist de reden dat het mislukt. In dit laatste artikel van de serie kijken we naar hoe het wél kan.
De kern
Wat we inmiddels weten is: uitrollen werkt niet, er is geen blauwdruk of een draaiboek, want de sleutel tot succes zijn fundamenteel andere werkovertuigingen, en die kun je niet simpelweg verspreiden als een nieuw protocol. HorizonXperts noemt zichzelf hierin graag een gids. Iemand die het landschap kent en weet welke routes begaanbaar zijn, maar die jou de tocht niet uit handen neemt. Dat beeld zegt volgens mij alles, want het laat zien dat veranderen iets is wat je zelf doet, met iemand naast je.
Een tocht begin je niet met een blauwdruk, maar met kijken naar wat er onder de oppervlakte speelt. Daarvoor gebruiken wij graag de IJsberg van McClelland. Boven water zie je gedrag en resultaten, maar daaronder zitten overtuigingen, aannames en patronen die alles aansturen. Zolang je alleen aan de bovenkant sleutelt, verandert er niets wezenlijks. Echte verandering raakt de onderstroom. Dat is langzamer, maar het is het enige wat beklijft.
Daarom werken wij niet met grote omwentelingen maar met kleine, betekenisvolle stappen. De HOT-methodiek helpt teams om in beweging te komen zonder dat het overweldigend wordt. Met ruimte en respect voor de tussenfase. Die tussenfase, het ongemakkelijke niemandsland, is geen probleem dat je moet wegmanagen. Het is de plek waar het echte werk gebeurt.
Als ik één ding zou willen meegeven na vier artikelen, dan is het dit:
Het vraagt geduld, het vraagt vertrouwen, en het vraagt de moed om niet alles te willen controleren. Maar het levert iets op wat geen enkel protocol kan geven. Vakmensen die weer eigenaar zijn van hun werk, en daardoor mensenwerk leveren waar ze trots op kunnen zijn. En dat is, als je het mij vraagt, precies de bedoeling.
Vraag om over na te denken
Wat is de kleinste eerste stap die jouw team morgen al zou kunnen zetten?
